Historia
Historia ochrony przyrody w Polsce
Od samego początku utworzenia państwa polskiego zaczęto zwracać uwagę na ochronę
zasobów przyrodniczych. Już pierwszy król Polski Bolesław Chrobry żyjący w
latach 967-1025 zabronił polować na powszechnie zabijane w tamtych czasach
bobry. W 1328 roku wprowadzono natomiast pierwsze regulacje dotyczące łowienia
ryb. Innym od dawna chronionym gatunkiem był Tur – leśna krowa i przodek bydła
domowego Pierwsze ogólne zarządzenie dot. nie tylko ochrony poszczególnych
gatunków ale całego środowiska wydał król Kazimierz Wielki w 1347 roku (nt.
ochrony lasów i wód). 70 lat później kolejny król Władysław Jagiełło zakazał
wycinania i wywożenia cisów z Polski, z których drewna w całej Europie
wykonywano łuki.
 |
|
W XV wieku powstała również specjalna straż służąca pilnowaniu
i dokarmianiu wymierającego już wtedy Tura. W 1578 roku król Stefan Batory
rozbudował prawo regulujące połów ryb, m.in. wprowadził okres ochronny dla ryb
odbywających tarło i zakazał używania sieci o małych oczkach. W czasach Unii
Polsko – Litewskiej Król Zygmunt I tworząc Statut Litewski ogłosił powszechną
ochronę żubra, tura, bobra, sokoła i łabędzia.
Wszystkie te królewskie zakazy miały na celu przetrwanie poszczególnych gatunków
zwierząt i roślin dla korzyści władców i państwa polskiego – utrzymanie zwierząt
łownych, jadalnych ryb czy potrzebnego drewna. Niestety nie wszystkie zwierzęta
udało się skutecznie chronić – w 1627 roku upolowano nielegalnie ostatnią samicę
Tura.
Od XIX wieku rozpoczął się rozwój nauk przyrodniczych i w związku z tym
pojawiało się coraz więcej postulatów ochronnych nie tylko z pobudek dobra
człowieka. Polska znajdowała się wtedy pod zaborem Prus, Rosji i Austrii.
Nawet w tym trudnym okresie dzięki staraniom krakowskich naukowców udało się w
1868 r. wprowadzić ochronę świstaka i kozicy – rzadkich zwierząt występujących
na terenie Polski tylko w Tatrach. Był to pierwszy na świecie akt prawny na
rzecz ochrony przyrody oparty na badaniach i wdrożony z pobudek naukowych.
W 1873 roku powołano Towarzystwo Tatrzańskie - pierwszą organizację zajmującą
się ochroną przyrody Polsce. Takie ograniczone działania ze względu na brak
niepodległości kraju trwały aź do wybuchu I wojny światowej w 1914 roku.
 |
|
Po zakończeniu I wojny światowej i odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1919
roku powołano Państwową Tymczasową Komisję Ochrony Przyrody przy Ministerstwie
Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W 1925 roku przekształcono ją w
Państwową Radę Ochrony Przyrody istniejącą do dzisiejszego dnia.
Państwowa Rada Ochrony Przyrody skupiła miłośników przyrody, ludzi kultury i
nauki. Do czołowych jej działaczy należeli: M.Raciborski, I. G. Pawlikowski,
B.Dyakowski, M.Siedlecki, W. Szafer, A. Wodziczko, W. Goetel, M. Limanowski, B.
Hryniewiecki, St. Sokołowski i inni.
Działania ówczesnej PROP to opracowanie prawodawstwa z dziedziny ochrony
przyrody, przeprowadzenie inwentaryzacji zabytków przyrody, założenie
podstawowego rejestru pomników przyrody zarówno ożywionej, jak i nieożywionej, a
także tworzenie parków i rezerwatów przyrody. Do ataku Hitlera na Polskę w 1939
roku i rozpoczęcia II wojny światowej polscy przyrodnicy odnieśli wiele
sukcesów. Utworzono ponad 200 rezerwatów o powierzchni ponad 40 000 ha, park
narodowy na terenie Puszczy Białowieskiej oraz objęto ochroną wiele pojedynczych
gatunków zwierząt i roślin.
W 1927 Państwowa Rada Przyrody powołała także społeczną organizację Ligę Ochrony
Przyrody, której celem było propagowanie ochrony przyrody wśród społeczeństwa.
10 marca 1934 roku, Sejm RP uchwalił ustawę o ochronie przyrody, która była
bardzo nowoczesna jak na ówczesne czasy.
II wojna światowa, która odcisnęła znaczące piętno na Polsce z oczywistych
względów ograniczyła rozwój nauk przyrodniczych.
Zaraz po zakończeniu wojny polscy przyrodnicy zaczeli ponownie działać i w
społeczeństwie propagowano przekonanie, że przyroda jest ogromną wartością
naszego kraju a jej ochrona obowiązkiem każdego obywatela.
 |
|
7 kwietnia 1949 r. Sejm PRL uchwalił nowa ustawę o ochronie
przyrody, która tak jak poprzednia charakteryzowała się nowoczesnością i
postępowym podejściem. W ustawie zwrócono uwagę na racjonalne gospodarowanie
wszystkimi zasobami przyrodniczymi a nie tylko ochronę poszczególnych terenów
czy gatunków.
W czasie komunizmu powiększono listę Parków Narodowych do 22, wiele
poszczególnych gatunków zwierząt objęto również całkowitą ochroną gatunkową.
W 1980 roku poza ustawą o ochronie przyrody powołano ustawę o ochronie
środowiska. W celu lepszego zarządzania środowiskiem w 1985 roku powstało
odrębne Ministerstwo Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych.
W latach osiemdziesiątych i początku dziewięćdziesiątych na fali protestów
antykomunistycznych i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego powstało wiele
pozarządowych organizacji zajmujących się ochroną przyrody. Dzięki ich
działalności udało się stworzyć wiele nowych terenów chronionych m.in.
powiększyć o 100% Białowieski Park Narodowy i objąć całkowitą ochroną nowe
gatunki np. wilki i rysie.
W 2001 roku powołano 23-eci Park Narodowy – Ujście Warty.
Kolejnym przełomem dla przyrody był rok 2004, kiedy to Polska wstąpiła do Unii
Europejskiej i w związku z tym zaczęła ustanawiać obszary Natura 2000.
Aktualnie sprawami ochrony przyrody zajmuje się Ministerstwo Środowiska. Cały
czas organem doradczym ministerstwa jest Państwowa Rada Ochrony Przyrody. Dzięki
profesjonalizacji wielu organizacji pozarządowych zwiększa się również ich wpływ
na politykę ochrony przyrody.
Poniżej prezentujemy instytucje i organizacje zajmujące się ochroną przyrody w
Polsce.
INSTYTUCJE / ORGANIZACJE
